مرتضى مطهرى

44

مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي )

ارسطويى سخت مورد هجوم و ايراد قرار گرفت ، گاهى آن را باطل خواندند و گاهى بىفايده‌اش دانستند . سالها و بلكه دو سه قرن گذشت در حالى كه جهان اروپا ايمان خود را به منطق ارسطويى به كلى از دست داده بود . ولى تدريجاً از شدت حمله و هجوم به آن كاسته شده است . براى ما لازم است مانند عده‌اى چشم بسته منطق ارسطويى را نپذيريم و همچنين مانند عده‌اى ديگر چشم بسته آن را محكوم نكنيم بلكه تحقيق كنيم و ببينيم ارزشى كه منطق ارسطويى براى خود قائل است چه ارزشى است . ناچار بايد اول آن را تعريف كنيم و سپس غرض و فايدهء آن را بيان نماييم تا ارزش آن روشن گردد . ما بعداً در باب قياس ، ايرادهايى را كه به منطق ارسطويى گرفته شده است نقل و انتقاد خواهيم كرد و قضاوت نهايى خود را در آنجا خواهيم نمود . تعريف منطق منطق « قانون صحيح فكر كردن » است ؛ يعنى قواعد و قوانين منطقى به منزلهء يك مقياس و معيار و آلت سنجش است كه هرگاه بخواهيم دربارهء برخى از موضوعات علمى يا فلسفى تفكر و استدلال كنيم بايد استدلال خود را با اين مقياسها و معيارها بسنجيم و ارزيابى كنيم كه به طور غلط نتيجه‌گيرى نكنيم . منطق براى يك عالم و فيلسوف كه از آن استفاده مىكند نظير شاقول يا طراز است كه بنّا از وجود آنها براى ساختمان استفاده مىكند و مىسنجد كه آيا ديوارى كه بالا برده است عمودى است يا نه ؟ و يا آيا سطحى كه چيده است افقى است يا نه ؟ لهذا در تعريف « منطق » مىگويند : « الة قانونيّة تُعصم مُراعاتها الذّهن عن الخطأ فى الفكر » يعنى منطق ابزارى است از نوع قاعده و قانون كه مراعات كردن و به كار بردن آن ، ذهن را از خطاى در تفكر نگه مىدارد . فايدهء منطق از تعريفى كه براى منطق ذكر كرديم فايدهء منطق نيز روشن مىشود . معلوم شد فايدهء منطق جلوگيرى ذهن است از خطاى در تفكر ؛ ولى از تعريف نامبرده روشن نشد كه منطق چگونه جلوى خطاى در تفكر را مىگيرد . توضيح كامل اين مطلب موقوف به